Historie

De Bibliotheek Augustijns Instituut kent een bewogen geschiedenis waarvan de verschillende benamingen getuigen. Deze ruim honderd jaar oude bibliotheek groeide uit van een bescheiden collectie voor intern gebruik tot een wetenschappelijke bibliotheek met landelijke betekenis op het gebied van publicaties over de kerkvader Augustinus.

Eerste helft 20ste eeuw : Collectie voor  intern gebruik

In 1895 kocht de Nederlandse Provincie van de Orde der Augustijnen het oorspronkelijk 15^de eeuwse, in de 17de eeuw verbouwde en sedert de 19de eeuw ruïneuze klooster Mariënhage in het centrum van Eindhoven. Er werden een noord- en zuidvleugel aangebouwd. In de zuidvleugel startte het convent in 1895 met een bescheiden collectie boeken voor de fraters en paters  en met aandacht voor het onderricht aan de middelbare school het Gymnasium Augustinianum.

In de Tweede Wereldoorlog werd dit klooster gevorderd door de Duitsers. Men probeerde het pand zo leeg mogelijk op te leveren. De collectie werd aanvankelijk ondergebracht op de zolder van het St. Josephziekenhuis, vanaf 1944 op de zolder van meubelmagazijn  Lodewijks, Rechtestraat 58. Met het onverwachte bombardement op 19 september 1944 op het stadscentrum van Eindhoven werd deze collectie vernietigd.

Midden 20ste eeuw : Stadsbibliotheek

Na de Tweede Wereldoorlog bouwden de augustijnen langzaam een nieuwe collectie op, maar nu met een ander doel. De R.K. Openbare Leeszaal en de bibliotheek van Mariënhage gingen een samenwerkingsverband aan. Zij beoogden een collectie op het gebied van de humaniora die moest functioneren als een tegenhanger van de bètagerichte collectie van de Technische Universiteit. Mariënhage nam hierin het wetenschappelijke deel voor haar rekening. In 1952 keurde de gemeenteraad van Eindhoven het besluit goed tot oprichting van de Stichting Wetenschappelijke Bibliotheek Eindhoven, gevestigd in Mariënhage. De directeur van deze Wetenschappelijke Bibliotheek was de augustijn Honorius Moonen. Van de gemeentesubsidies kocht Mariënhage boeken aan op het terrein van de filosofie, theologie, letteren, kunst, geschiedenis, aardrijkskunde.

Het samenwerkingsverband tussen de Wetenschappelijke Bibliotheek en de Openbare Bibliotheek Eindhoven duurde slechts enige jaren vanwege die sterke opkomst begin jaren zestig van de openbare bibliotheken. Op 1 mei 1967 werd de Stichting Wetenschappelijke Bibliotheek Eindhoven opgeheven. Niet-theologisch materiaal dat door Mariënhage in deze periode was aangekocht, verhuisde naar de Openbare Bibliotheek.

De bibliotheek van de paters augustijnen ging verder onder de naam Wetenschappelijke Bibliotheek Mariënhage. De augustijnen zagen om financiële redenen af van het aanhouden van een brede collectie en de aanschaf concentreerde zich weer op Augustinus, patristiek, dogmatiek, kerkgeschiedenis, hagiografie, bijbelexegese, antieke en middeleeuwse filosofie. Dit alles in zoverre er raakvlakken waren met Augustinus, de patristiek en de leer van de kerk.

Jaren zeventig en tachtig : Provinciale Bibliotheek van Orde der Augustijnen

Ondanks een beperkter aanschafbeleid nam de omvang van de collectie flink toe. De Wetenschappelijke Bibliotheek Mariënhage groeide in de jaren zeventig uit tot de zogenoemde “De tweede collectie van het zuiden”. De verhoudingsgewijs grootste toename vond plaats in de jaren zeventig toen augustijnse conventen hun collectie overdroegen aan Mariënhage. Uit Witmarsum kwamen vooral boeken op het gebied van theologie en kerkgeschiedenis, spiritualiteit, oecumenica. Uit Nijmegen voornamelijk  theologie en kerkgeschiedenis, uit Culemborg kwam veel  moraaltheologie.  In Mariënhage zelf waren al de gebieden patristiek, Augustinus en filosofie goed vertegenwoordigd.  Men schatte de omvang van de collectie toen op 80.000 banden. De bibliotheek die ooit begonnen was voor intern gebruik, die even een stadbibliotheek was geweest, werd nu de gemeenschappelijke bibliotheek voor de Nederlandse augustijnse provincie.

Het boekenbezit  van de W.B. Mariënhage kan worden omschreven als een goed opgebouwde, wetenschappelijke theologische collectie; een bibliotheek met landelijke wetenschappelijke steunfunctie. Als was de bibliotheek vooral bedoeld voor het gebruik binnen de Orde, ook de Eindhovenaren bleven de bibliotheek bezoeken. Vanaf 1971 tot en met 1993 was de augustijn Albericus de Meijer de bibliothecaris.

Het ex libris van de bibliotheek is gebaseerd op het wapen van Eindhoven: de leeuw van de  hertog van Brabant en de drie hoorns van de heer van Cranendonk, een zijtak van de adellijke familie Van Horne.

In het ex libris staat links onderin het brandend hart van Augustinus met een rij boeken. De boeken verbeelden niet alleen de collectie van de bibliotheek maar ook de geleerdheid en het enorme oeuvre van Augustinus. Aan de rechterkant staat een Ionische zuil die de Griekse filosofie verbeeldt en links zijn de rokende schoorstenen weergegeven, waarmee vooral Philips en de toeleveringsbedrijven worden bedoeld.  Het rad verwijst naar Sinte Catrien, de heilige Catharina van Alexandrië. Zij is de patrones van de universiteiten, bibliotheken, ziekenhuizen en daarmee ook van scholieren, leraren, theologen, filosofen, retoren, advocaten, notarissen en andere academici. Catherina is tevens de de beschermvrouwe van de boekdrukkers.

1988-heden : Landelijke functie als Bibliotheek Augustijns Instituut

Het Bestuur van de Nederlandse Provincie van de Orde van de Augustijnen besluit rond deze collectie en de aanwezige kennis een instituut te bouwen. In 1988 wordt het Augustijns Instituut opgericht. In  1993 wordt de collectie van de W.B. Mariënhage met behoud van zelfstandigheid in het instituut opgenomen. De naam van de bibliotheek verandert in Bibliotheek Augustijns Instituut. Op 28 augustus 1995 wordt de nieuwbouw van de zuidvleugel feestelijk in gebruik genomen.

De Bibliotheek Augustijns Instituut is een zelfstandige, door de Nederlandse Orde der Augustijnen gefinancieerde bibliotheek. De bibliotheek ondersteunt de werkzaamheden van het Augustijns Instituut en staat open voor belangstellenden geïnteresseerd in Augustinus' leven, werk en invloed of de geschiedenis van de Orde der Augustijnen. De collectie is sinds 2000 afgeslankt en beperkt tot materiaal van en over Augustinus: zijn bronnen, werken, studies over zijn werken en zijn invloed. De elektronische catalogus bevat circa 40.000 titels.  Het is een collectie van hoog wetenschappelijk gehalte. Voor een gedetailleerde beschrijving van het boekenbezit zie Collectie, Aanwinsten zie de jaaroverzichten in Word, voor informatiebemiddeling zie Faciliteiten

De collectie wordt beheerd door drs. Ingrid van Neer-Bruggink, classica en hoofd bibliotheek; drs. Willem Erven, classicus en bibliothecaris. 

Een informatief artikel over de activiteiten van het Augustijns Instituut en de bibliotheek verscheen in OSA-INTernationaal nr 2 – 2007.  pagina 1, pagina 2  (pdf bestand). De flyer met een korte beschrijving van het instituut en bibliotheek staat onder de home page. 

Top