Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Augustijns Instituut > Publicaties > Brood om van te leven (dagverslag)
zoeken
printen

Brood om van te leven (dagverslag)

Brueghel de Oudere - De oogstStudiedag met boekpresentatie 

'Brood om van te leven'
Augustinus' verhandelingen 24-54
over het Johannesevangelie'



Augustijns Instituut en Luce
29 september 2017
Catharijneconvent Utrecht
Sprekers: 
Joop Smit,   Lieuwe van Kampen,   Dick Akerboom,   Hans van Reisen

Tot de preken van Augustinus behoren de sermones (bijna allemaal in het Nederlands vertaald), de enarrationes in psalmos (uiteenzettingen over de psalmen, lopend vertaalproject) en de In Johannis euangelium tractatus (verhandelingen over het Evangelie volgens Johannes) waarvan nu het tweede deel is verschenen. 

Augustinus had een persoonlijke voorkeur voor het Johannesevangelie. De andere drie evangelisten houden zich hoofdzakelijk bezig met het historische optreden van Christus als mens. Maar Johannes 'richtte zich veel meer op de godheid van de Heer, waardoor die aan de Vader gelijk is'. Johannes was 'als een berg die vrede had ontvangen. Hij aanschouwde de goddelijkheid van het Woord.' Bovendien zegt Johannes veel over de liefde. 'En wie met zijn hart kan luisteren, zal blij zijn met wat hij te horen krijgt' aldus Augustinus. 

 
dr. Joop Smit o.s.a.Wat kunnen wij verstaan?
Joop SmitJoop Smit opende de dag en liet Augustinus spreken bij de uitleg van dit evangelie. 
Begrijpen we eigenlijk wel de opening van het Johannesevangelie: In het begin was het woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Augustinus twijfelt aan het bevattingsvermogen van het publiek en ook van zichzelf maar vervolgt met:  'Tenslotte zal Gods barmhartigheid er ook nog zijn, zodat u misschien wel allemaal tevreden gesteld zult worden en iedereen binnen zijn vermogen iets zal opsteken, al was het maar omdat de spreker naar zijn beste kunnen spreekt. De werkelijkheid onder woorden brengen kan immers niemand. Ik durf te beweren, broeders en zusters, dat zelfs Johannes de werkelijkheid niet verwoord heeft zoals ze is, maar alleen binnen zijn vermogen. Hij heeft namelijk als mens over God gesproken, weliswaar door God geïnspireerd, maar toch als mens.' 

 

dr. Lieuwe van Kampen
Wonderen volgens Johannes: tekens van identiteit

dr. Lieuwe KampenHet Johannesevanglie zoomt sterk in op de persoon van Jezus. Het roept de vraag op en geeft een steeds dieper antwoord op 'Wie is Jezus'? Johannes speelt daarbij graag met dubbelzinnige woordbetekenissen of raadselachtige uitspraken. Jezus heeft immers een dubbele identiteit en het Rijk van God en onze wereld lopen door elkaar heen. 

De wonderen die Jezus verricht, zijn tekenen van zijn doxa - heerlijkheid, glorie of godsglans. Met de wonderen laat hij zie wie hij is. Hij onthult hiermee zijn identiteit. Het is ook wonderlijk dat de wonderen die Jezus verricht zo eenvoudig, met een minimum aan woorden gebeuren. Een enkele opdracht volstaat. De wonderen zijn het visitekaartje van Jezus als God-op-Aarde. Maar Jezus vertrouwt de mensen niet altijd omdat ze 'gaan' voor de wonderen, zonder geloof. Mensen gaan af op de uiterlijkheden zonder zich te bekeren. Tot echt geloof komt Thomas wanneer hij de wonden van Jezus ziet en uitroept 'Mijn Heer en mijn God!' Dit is de kortste geloofsbelijdenis ooit, maar diep gevoeld: daar staat voor hem zijn God! Voor hem is waarheid geworden wat Jezus zegt: 'Wie mij heeft gezien heeft de Vader gezien.' 

Zie ook zijn publicatie: Jezus volgens Johannes. Meelezen met de evangelist. Jongbloed, 2016.
 

dr. Dick Akerboom,
Augustinus en Luther over Christus' aanwezigheid in de eucharistie


dr. Dick AkerboomWaarom publiceerde Luther op 31 oktober 1516 zijn stellingen tegen de aflaathandel? Omdat 1 november Allerheiligen is. Dan pakten de kerken uit met hun kostbare relikwieën, dan kwam er een stoet mensen langs die wilden betalen voor een aflaat. Op 31 oktober 1527 schrijft Luther dat het nu tien jaar geleden is  dat 'de aflaten de grond zijn ingestampt.' Luther is de geschiedenisboeken ingegaan als degene die de reformatie heeft ingezet, maar dat had ook Zwingli kunnen zijn. Ook hij heeft al in 1516 stelling genomen tegen de aflaatpraktijken. Ook voor hem stond de kerktraditie niet op gelijke voet met het Evangelie. Achteraf echter is de veroordeling van Luther van groter invloed geweest dan die van Zwingli.  

Het denken van Luther is pas gaandeweg geradicaliseerd toen hij afgesneden was van de wortels. In 1520 verschijnen van zijn hand het zeer scherp geschreven boekje De captivitate Babylonica ecclesiae waarin Luther aan de geestelijkheid zijn visie op de sacramentenleer uiteenzet. Luther wijst de realis praesentia van lichaam en bloed van Christus in de eucharistie niet af, maar wel de transsubstantiatie. Luther stond dan ook afwijzend tegenover de Avondmaalsbrief van Cornelis Hoen waarin Hoen de lichamelijke aanwezigheid van Christus in de eucharistie ontkent. Zwingli echter nam Hoens argumentatie over en daarmee ontstond een scheuring in de nog jonge reformatie. Melanchthon heeft nog geprobeerd de visies van Luther en Zwingli bij elkaar te krijgen met behulp van Calvijn, maar het momentum was toen al voorbij. 
 

drs. Hans van Reisen
Beschouwingen bij Augustinus’
verhandelingen op Johannes 6-12

Hans van ReisenDit tweede deel van Augustinus' verhandelingen over de Johannestraktaten gaat over Johannes 6-12. De eerste verhandeling in deze bundel gaat over het wonder van de vijf broden en twee vissen. We moeten ons echter niet vergapen aan wonderen, legt Augustinus uit. Ze sporen ons juist aan om naar de diepere betekenis ervan te zoeken: waarom precies vijf broden, waarom twee vissen, waarom gerstemeel, waarom aan de voet van een berg?  Zelfs een groot wonder als de broodvermenigvuldiging valt in het niet als we ons realiseren wat er jaarlijks op de graanakkers gebeurt. Zo daagt een wonder ons uit om de alledaagse werkelijkheid óók als wonder te zien. Eigenlijk zijn we de aandacht voor Gods heilswerken verloren, maar door een 'ongebruikelijk' wonder worden we ons weer bewust van Gods heilswerk met ons. Daardoor wakker geschud loven en eren wij God, wat ons goed doet. Dan doorstaan we met glans elke vergelijking met de apostelen en leerlingen van Jezus. Die waardering is een vierde kenmerk in Augustinus' behandeling van de wonderen. 


In de namiddag vond de 'doop' en uitreiking van het eerste exemplaar plaats. Hans Tevel nam het eerste exemplaar in ontvangst. Hij heeft als vertaler alle traktaten op basis van een oude vertaling van Clemens Beukers S.J. heeft herzien en aangepast. Het derde en laatste deel is onderweg.

                                         Boekuitreiking aan Hans Tevel (rechts) door Hans van Reisen    

 

 

 

verslag en foto's: Ingrid van Neer-Bruggink 

top

kleiner A  -  A groter
Sitemap
Brood om van te leven
Brood om van te leven: Verhandelingen 24-54 over het Johannesevangelie [In Johannis euangelium tractatus] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Hans Tevel en Hans van Reisen. Budel: Damon, september 2017. ISBN: 9789463401012. Hb, 488 pag. met stofomslag en leeslint. € 49,90 lees verder


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

5 december 2017