Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Augustijns Instituut > Webarchief > Artikelen > V30 Barmhartigheid
zoeken
printen

V30 Barmhartigheid

Ik ben er voor jou:
Augustinus over het doen van goede werken

De zeven werken van barmhartigheid

bronteksten,  actueel (debatten, exposities)

Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. De politieke draai wordt ingegeven door de groeiende en daarmee onbeheersbare kosten binnen de zorg. Niet alleen de huidige vergrijzingsgolf ook de krimpende economie of asielzoekers doen een groter beroep op ons inlevingsvermogen en persoonlijke inzet voor de zwakkere, hulpbehoevende medemens. Waarom willen er voor een ander zijn? 

De zorg voor de naaste (caritas) en het doen van goede werken uit barmhartigheid (misericordia (Latijn)  of eleemosyna (Grieks) komen voort uit liefde. De liefde tot God en de liefde tot de naaste worden in één adem genoemd in het 25ste hoofdstuk van Mattëus.  'Ik verzeker jullie: alles wat jullie hebben gedaan voor één van de onaanzienlijksten  van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor mij gedaan.' (Mt 25,40).  Het is voor Augustinus een sleuteltekst die hij 275 keer citeert in zijn geschriften. 

Augustinus plaatst de barmhartigheid die we tegenover elkaar kunnen tonen, bij de bron van alle barmhartigheid, God zelf. Met de komst van Jezus Christus is God mens geworden. Als een nietige mens werd hij kwetsbaar voor wat het menselijk lichaam nodig heeft. In de persoon van Jezus Christus deelt God in onze fysieke en geestelijke noden. Het is Christus die lijdt, wanneer een arme gebrek heeft. (sermo 38,8; 206,2) Omdat God in zijn medelijden met ons zich heeft vernederd en mens is geworden, past het de barmhartige niet met een zekere arrogantie de hulpbehoevende tegemoet te komen (sermo 86,2-4; 207,1). Sterker nog, wat we teveel bezitten hebben we gestolen van de armen (sermo 50,4; 206,2); het is onze plicht de armen te helpen. Bovendien verrichten we goede werken niet alleen ten behoeve van een ander; we worden er zelf ook beter van: God zal ons terugbetalen wat we Hem gegeven hebben. Het is als tegen rente geld uitlenen. (sermo 38,8) 


Augustinus wijst erop dat de zorg voor de ander (Regula 5) evengoed onszelf betreft: wij hebben Christus als dokter nodig om genezen te worden van onze fouten¬. Het doen van goede werken verandert ons gedrag en bevrijdt ons van onze fouten: 

'Er zijn twee werken van barmhartigheid die ons bevrijden en die de Heer zelf in het evangelie kernachtig heeft omschreven: "Spreek vrij, en u zult vrijgesproken worden. Geef, en u zal gegeven worden." (Lc 6,37-38) Bij 'spreek vrij, en u zult vrijgesproken worden' gaat het om het vergeven. Bij 'geef, en u zal gegeven worden' gaat het om het doen van een goed werk.' (sermo 83,2 in: Van aangezicht tot aangezicht). 

Doe goede werken: laat je handen in de weer blijven. Breek je brood voor de hongerige en haal de behoeftige die geen dak boven zijn hoofd heeft, in je huis. Als je een naakte ziet, geef hem dan kleren. Doe zoveel je kunt, doe het met wat je kunt en doe het opgewekt. Dan kunnen jullie je gebed met een gerust hart opzenden. Twee vleugels moet het hebben: twee soorten aalmoezen. Twee soorten aalmoezen? Vergeef, en jou zal vergeven worden, en: geef en jou zal gegeven worden. De ene is een aalmoes die uit het hart komt, wanneer je je broeder zijn fouten vergeeft. De andere is een aalmoes die uit je eigen bezit komt, wanneer je een arme brood aanreikt. Doe ze allebei. Voorkom dat je gebed één vleugel moet missen.   ( sermo 58,10 in: Van aangezicht tot aangezicht.) 
   

De Zeven werken van Barmhartigheid door de Meester van de Levensbron

Afbeelding: De meester van de Levensbron, De zeven werken van barmhartigheid, paneel, ca 1510-1520.
Enschede, Rijksmuseum Twenthe (Wiki Comons)

De zeven werken van barmhartigheid zijn: de hongerigen te eten geven, de dorstigen te drinken geven, de naakten kleden, de vreemdelingen onderdak geven, de zieken verzorgen, de gevangenen bezoeken, de doden begraven. (Dit zevende werk is gebaseerd op Tobit, 1.17.) 

 

Geraadpleegde literatuur: 


-       Werken van Barmhartigheid: Heiligen, Bijbelse lijnen, Augustinus, Meditaties, V. van der Helrm, Suitbertusparochie, 2012. 

-       Christus in de ander, T.J. van Bavel, (Augustinusdag 1997), Heverlee, 1998. Inhoud : God en Christus in de andere arme / T.J. van Bavel ; Christus erkennen in de ander / Emmy Vermeulen, Kristina Van Wonterghem ; Iedereen kan een ander barmhartigheid bewijzen [= En. Ps. 125, 10-15] / Augustinus ; Twee vormen van barmhartigheid [tekst = Sermo 42, 1] / Augustinus ; Augustinus over de zorg voor de gemeente / Mathijs

-       Wanneer hebben wij u hongerig gezien? : het aanzien van de onaanzienlijksten bij Matteüs en Augustinus : lezingen ter gelegenheid van de 1650e herdenking van de geboortedag van Augustinus in 354, op 13 november 2004 / Willemien Otten, Martijn Schrama en Joop Smit. Utrecht : Faculteit Godgeleerdheid, Universiteit Utrecht, 2007. ISBN: 978-90-72235-66-4.

-    Barmhartigheid: trancendentie verdragen/ door Paul Moyaert, in: Tijdschrift voor Filosofie, 69 (2007), p. 713-732

-       'Mercy, works of mercy', A. Fitzgerald, Augustine through the ages, an encyclopedia (1999), 557-561.
'Misericordia', R. Dodaro, C. Mayer, Chr. Muller, Augustinus Lexikon, vol. 4, fasc. 1-2 (2012), 34-40.

 

Bronteksten bij Augustinus, o.a:

-       Begripsomschrijving: Mt 25, 35-40; De Civitate Dei, X,5 (Stad Gods); De moribus ecclesiae 1,53; Enarratio in Psalmos 83,7, sermo 58,10 (Van aangezicht tot aangezicht); sermo 106,4 (Als korrels tussen kaf); sermo 86,4

-       God als de Bron van barmhartigheid, Liefde: De Civitate Dei, X,6 (Stad Gods);  En. Ps, 142,3; Ep. Io. 5,6; 6,4 (Preken over de eerste brief van Johannes); regula 5,2  ; sermo 207,1 (Preken voor het volk);

-       Christus Totus, Christus en zijn Kerk, Hoofd en ledematen,: Mt 25, 35-40;  sermo 133,8; sermo 137,2 (De weg komt naar u toe);

-       Elkaar vergeven: regula 6; sermo 83,2 (Van Aangezicht tot aangezicht); 114A (Als korrels tussen kaf); 211,2 (Als licht in het hart); Enarratio in Psalmos 143,7

-       Wederkerigheid, sparen en rente, inlossen van schuld, aardse en hemelse schatten: sermo 38,8 (Schatkamer van het geloof); 86,2-4 (Van aangezicht tot aangezicht), sermo 106,2 (Als korrels tussen kaf); sermo 123 (De weg komt naar u toe); Enarratio in Psalmos 95,1

-       Zorg voor de doden: De cura pro mortuis - Wat kunnen wij voor de doden doen 

-       Zorg voor vreemden, gastvrijheid: zie citaten in Gast in huis, God in huis   

 

in de media:

Debat:

De Augustijnenkerk Eindhoven november 2014: Debat over de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO): Zorg voor elkaar, Wat hebben we ervoor over?

 

CatharijneconventIn de kunst:

Catharijneconvent tentoonstelling'Ik geef om jou'.
Schilderijen, beelden en tekeningen tonen de Werken van Barmhartigheid , portretteren de weldoeners, beschermheiligen en behoeftigen in hun context . Er zijn veel (gebruiks)-voorwerpen uit liefdadigheidsinstellingen, waaronder kleding, serviesgoed, foto’s en dagboeken. Er zijn tevens verschillende themabijeenkomsten in samenwerking met andere organisaties waarmee het verleden bij het heden aansluit. De tentoonstelling loopt van september 2014 tm februari 2015.

 

 

De meester van Alkmaar, Zeven werken van Barmhartigheid, paneel, 1504 

Afbeelding: De meester van Alkmaar, De zeven werken van barmhartigheid, paneel, 1504, Rijksmuseum Amsterdam

 

top

 

kleiner A  -  A groter
Sitemap
Werken van barmhartigheid
Werken van barmhartigheid: Heiligen, Bijbelse lijnen, Augustinus, Meditaties / door Vincent van der Helm, Joset van Leeuwen, Ed van de Moosdijk en Gerben Zweers. - 2012, 155p. ISBN: 978-90-484-2361-3 pb € 16,95 lees verder

 

 

 

Augustinus zegt:

'Doe zoveel je kunt,
doe het met wat je kunt
en doe het opgewekt'  
    
(sermo 58,10; 259,5)

 

'Niet de ellende verbindt ons,
maar de nederigheid'
    (sermo 259,5)

 

 

Tentoonstelling Catharijneconvent over naastenliefde en barmhartigheid 

expositie
Catharijneconvent

 

 

Debat Augustijnenkerk:
Zorg voor elkaar,
Wat hebben we ervoor over? 

Zorg voor elkaar, Wat hebben we ervoor over ? 

1 december 2015