Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Augustijns Instituut > Webarchief > Artikelen > V27 Augustinus en de stilte
zoeken
printen

V27 Augustinus en de stilte

Hoe verstaat Augustinus de stilte?

 

Stilte en meditatie zijn vertrouwde termen aan het worden, tot zelfs midden in het werk. Ik heb de indruk dat dan het patroon wordt gevolgd van de stilte in de lijn van Zenmeditatie, ofwel van het zich innerlijk leegmaken. Als ik dan aan Augustinus denk en me afvraag hoe hij de stilte verstaat, zie ik in deze innerlijke leegte een gemeenschappelijk punt, en ik denk dat je ook mag spreken van een gemeenschappelijk uitgangspunt.

Al in de eerste regels van zijn Belijdenissen zegt hij dat God zich keert tegen wie hoogmoedig is. De mens is vaak vol van zichzelf, vol eigendunk. ‘Ik stond bol van verwaandheid’, zegt hij over zichzelf, in zijn Belijdenissen, en verderop: ‘Ik liet ook nog geen traan, nee, ik zat vol eigenwaan.  En in Boek 7,26: Ik moest duidelijk het verschil leren zien tussen pretentie en belijdenis. Met de spanning tussen deze twee woorden duidt hij de spanning aan van het proces van zijn bekering, dat hij beschreven heeft in de Belijdenissen. Het gaat erom, jezelf te leren zien 'voor Gods oog'. Hij brengt je tot je ware zelf, in een proces waarbij je niets verliest en alleen maar zult winnen.

In dit gebeuren, onder Gods oog, komt het hart van de mens tot rust. Als mens kom je op een zuivere manier tegenover jezelf te staan, en tegenover God. Augustinus gebruikt hier graag woorden zoals ‘vrede’ en ‘rust’, eerder dan ‘stilte’, dat in onze dagen een nieuwe betekenis krijgt. Op dit vlak heeft hij dat woord eigenlijk ook niet meer nodig. Hij vindt de stilte wel belangrijk in de betekenis van het tot zwijgen brengen van je innerlijke onrust, van het ‘gerammel van je eigen begeerten naar meer, en naar nog meer dingen die je directe behoeften kunnen bevredigen. Hij kent stilte ook als aandacht, niet voor je eigen woord, maar voor het woord van de Schrift. Dat had hij gezien bij Ambrosius, die hij in stilte zag lezen. Zijn ogen gingen over de bladzijden, en zijn hart speurde naar de betekenis. (conf. 6,3) 

De termen 'vrede' en 'rust' duiden op een goede relatie van de mens met zichzelf, met zijn eigen innerlijk, en met God. De relatie met jezelf en met God horen voor Augustinus bij elkaar. U stond gewoon vóór me, maar ik was van mezelf weggelopen en kon mezelf niet meer vinden, en nog  minder u! (conf. 5,2)  En toch kan alleen via het eigen innerlijk de weg naar God opengaan.

Als de mens ontvankelijk wordt, schenkt God hem de gave van liefde, of de gave van de Heilige Geest. Deze Geest reinigt en geneest, en door de liefde vindt de mens zijn plaats tussen de mensen. Onze ziel komt graag tot rust in wat ze bemint. (conf. 4,15)

houten beeld van Augustinus met brandend hart voor GodWie tot rust gekomen is, kan beminnen 

In uw gave komen wij tot rust, daar genieten wij van u. Waar wij tot rust komen, daar is onze plek. De liefde brengt ons daarheen. In onze inzet voor het goede ligt onze vrede. Stoffelijke materie zoekt door zijn gewicht naar zijn eigen plek. Dat gewicht wil niet per se naar beneden, het zoekt zijn eigen plek. Vuur wil naar boven en een steen wil naar beneden. Hun gewicht brengt hen in beweging naar hun eigen plek. Als je olie in water giet, komt hij naar boven, en als je water op olie giet gaat het naar beneden. Hun gewicht brengt hen in beweging naar hun eigen plek. Wat zijn plek niet heeft, kent nog geen rust. Vindt het die, dan komt het tot rust.

Mijn gewicht is mijn liefde. Waar ik ook heen ga, zij brengt me erheen. Uw gave zet ons in vlam en wij gaan omhoog. De vlam slaat in en daar gaan we. We gaan naar boven via de wegen in ons hart. Uw vuur, uw goede vuur, zet ons in vlam en we gaan, naar boven, naar Jeruzalem, onze vrede. Onze inzet voor het goede zal ons daar een plaats geven en we zullen niets anders meer willen dan daar voorgoed blijven. (conf. 13,10) 

 

Tekst: drs. Wim Sleddens OSA
Samenvatting van de Lezing gehouden in de Werkplaats voor de Stilte, Eindhoven, 2012

 

kleiner A  -  A groter
Sitemap
1 december 2015