Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
zoeken
printen

V01

Augustus en Augustinus

 

In 2014 wordt herdacht dat keizer Augustus 2000 jaar geleden op 19 augustus overleed.
Op 13 november 2003 was het 1649 jaar geleden dat Augustinus ter wereld kwam.

Op deze dag - in het jaar voorafgaand aan de ongetwijfeld feestelijke viering van zijn 1650e aardse verjaardag - wordt er opnieuw een paragraaf aan zijn Nachleben toegevoegd, ditmaal in de vorm van een nieuwe site van het Augustijns Instituut in Eindhoven. We hopen dat deze site de bron mag worden van veel plezier in en onderzoek naar het immense oeuvre van Augustinus.
Ter introductie een ongebruikelijke vergelijking tussen twee grote leiders: Augustus en Augustinus.

ugustinus' oudste portret, fresco 6de eeuw St Jan van Lateranen   keizer Augustus van Prima Porta, Vaticaanse Musea 

 

Zoeken naar overeenkomsten tussen Augustus en Augustinus lijkt op het eerste gezicht niet erg zinvol. De één was een wereldleider, de ander een kerkleider. De één resideerde in Rome, de ander in Hippo Regius. De één was actief rond het jaar 0, de ander rond het jaar 400. Niet de geringste verschillen dus. Hen met elkaar vergelijken kan dan ook gemakkelijk worden gezien als appels met peren vergelijken. En dat is in veel opzichten natuurlijk ook zo. Maar toch, er zijn overeenkomsten.

Om deze te achterhalen moeten we hun oudste biografieën ter hand nemen. Het leven van Augustus werd beschreven door Suetonius, dat van Augustinus door Possidius. Suetonius werd rond het jaar 70 geboren in Hippo Regius (!); het jaar van zijn dood is onbekend. Possidius leefde van rond 370 tot rond 437 en was vanaf 397 bisschop van Calama. De omstandigheden waaronder hun biografieën tot stand kwamen, verschilden aanzienlijk. Suetonius kende Augustus niet persoonlijk en nam zijn leven op in een groter verband, De vita Caesarum (Keizers van Rome), Possidius kende Augustinus wel persoonlijk en beschreef uitsluitend zíjn leven, de Vita sancti Augustini (Het leven van Augustinus), althans voorzover het niet bekend was uit Augustinus' eigen Confessiones (Belijdenissen). De beide biografieën moeten dus met een zekere terughoudendheid worden gelezen, de ene vanwege de grote afstand, de andere vanwege de grote intimiteit. Daarbij komt dan nog de op zijn zachtst gezegd uiterst brede belangstelling voor allerlei details die zowel Suetonius als Possidius kenmerkt. Er wordt dan ook wel gezegd dat Possidius zich door Suetonius heeft laten inspireren.

Het is ondoenlijk - en ook zeker niet de bedoeling - om op deze plaats de levensbeschrijvingen uitvoerig met elkaar te gaan vergelijken, maar op één belangrijk punt van overeenkomst willen we wijzen. Het is de leeftijd die Augustus en Augustinus bereikten. "Augustus werd geboren tijdens het consulaat van Marcus Tullius Cicero en Gaius Antonius, op de drieëntwintigste september kort voor zonsopgang," schrijft Suetonius, dat wil zeggen: op 23 september 63 voor Christus. "Hij overleed tijdens het consulaat van Pompeius en Appuleius, die beiden de voornaam Sextus droegen, op de negentiende augustus op het negende uur van de dag, vijfendertig dagen voor zijn zesenzeventigste verjaardag," op 19 augustus 14 dus. Augustinus werd geboren op 13 november 354 en stierf op 28 augustus 430. Possidius spreekt terecht van een "lang leven, dat hem door God geschonken was in het belang en tot geluk van de kerk - want hij leefde 76 jaar, waarvan ongeveer 40 als clericus of als bisschop." Augustus had zijn eretitel gekregen in 27 voor Christus, dus ook hij had - zou men kunnen zeggen - een lang leven in het belang en tot geluk van het rijk, waarvan ongeveer 40 als princeps.

Hierin ligt één van de verklaringen van het succes van de beide leiders. Traditioneel wordt hun succes vrijwel uitsluitend toegeschreven aan hun woorden en daden, en dat zijn er nogal wat. Elk wat uitvoeriger boek somt ze keurig op. Ze waren bijzonder ambitieus en legden op het juiste moment de juiste instelling aan de dag, maar wat zelden wordt benadrukt, is dat ze beiden ook het geluk hadden om zo lang te mogen leven dat ze, anders dan Alexander en Caesar bijvoorbeeld, hun ambities konden volbrengen. Het lijkt zo vanzelfsprekend, maar toch was het juist daardoor dat ze ieder op hun eigen manier in brede zin een duurzaam fundament voor de toekomst van zo velen konden leggen. Hielp Augustus het door burgeroorlogen gekwelde Romeinse rijk weer overeind, dankzij Augustinus begon de kerk in Afrika het hoofd weer op te richten na een periode van vernedering en onderdrukking door een baaierd aan andersdenkende bewegingen binnen de kerk, zoals het donatisme. Het waren harde werkers, Augustus en Augustinus, dat is zeker, maar als ze jonger waren overleden, zou de kans groot zijn geweest dat hun werk niet was beklijfd, laat staan dat er van een Nachleben sprake was geweest.

Augustus' verjaardag vieren we niet meer, die van Augustinus wel. Op 13 november 2003 is het 1649 jaar geleden dat Augustinus ter wereld kwam. Op deze dag - in het jaar voorafgaand aan de ongetwijfeld feestelijke viering van zijn 1650e aardse verjaardag - wordt er opnieuw een paragraaf aan zijn Nachleben toegevoegd, ditmaal in de vorm van de nieuwe website van het naar hem genoemde instituut in Eindhoven. Laten we hopen dat deze website de bron mag worden van veel plezier in en onderzoek naar het immense oeuvre van Augustinus.

Tekst Joost van Neer, vertaler

Gebruikte literatuur

• Suetonius, Keizers van Rome / Daan den Hengst. - Amsterdam, 1997. - ISBN: 90-253-4964-1. - p. 60-119)

•  Bij het zestiende eeuwfeest van Augustinus' bekering : Veel te laat heb ik jou liefgekregen, Leven en werk van Augustinus van Hippo / T.J. van Bavel OSA - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1986. - (p. 19-106)

 

kleiner A  -  A groter
Sitemap
1 december 2015